اسم مفعول؛ روش ساخت، اعلال و تشخیص در جمله

اسم مفعول، اسمی مشتق است که شخص یا چیزی را توصیف می‌کند که کار بر آن انجام شده است؛ مثلاً «مَکْتُوب» یعنی نوشته‌شده و «مَفْتُوح» یعنی بازشده. برای ساخت اسم مفعول از فعل ثلاثی مجرد، الگوی اصلی «مَفْعُول» است. در فعل غیرثلاثی، حرف مضارعه را با میم مضموم عوض می‌کنیم و حرف پیش از آخر را فتحه می‌دهیم؛ مانند «یُکْرِمُ» و «مُکْرَم». بااین‌حال، شناخت همین دو قاعده برای تحلیل همه واژه‌ها کافی نیست: حروف علّه می‌توانند شکل ظاهری را تغییر دهند و جمله می‌تواند میان چند معنیِ یک صورت مشترک داوری کند.

برای نمونه، «مَبِیع» نیز اسم مفعول است، هرچند واوِ آشکارِ وزن مفعول را ندارد. در برابر آن، «مُعَلِّم» و «مُعَلَّم» در نوشتار بدون حرکت یکسان به نظر می‌رسند، اما اولی آموزش‌دهنده و دومی آموزش‌داده‌شده است. دشواری دیگر زمانی پیدا می‌شود که حتی حرکت‌گذاری هم تفاوت را نشان نمی‌دهد؛ «مُخْتار» می‌تواند با توجه به جمله، انتخاب‌کننده یا انتخاب‌شده باشد. بنابراین، روش مطمئن باید سه چیز را کنار هم بگذارد: فعل مبدأ، تغییرات صرفی و معنای جمله.

این آموزش برای فارسی‌زبانانی است که می‌خواهند علاوه بر حل تمرین صرف، متن عربی را دقیق‌تر بخوانند. ابتدا ساخت واژه را در فعل‌های صحیح، مثال و غیرثلاثی می‌بینیم؛ سپس اعلال اجوف و ناقص را با صورت‌های میانی توضیح می‌دهیم. در ادامه، تفاوت اسم مفعول با اسم فاعل، اسم مکان و مفعول‌به را در جمله بررسی می‌کنیم و چند تمرین با پاسخ تحلیلی می‌آوریم. مثال‌های جمله‌ای این مقاله آموزشی‌اند تا بتوانید هر قاعده را جداگانه بیازمایید.

در این مسیر، «نوع صرفی» را از «نقش نحوی» جدا نگه دارید. اسم مفعول نام یک نوع واژه است؛ مفعول‌به، خبر و صفت نام نقش‌هایی هستند که واژه در جمله می‌گیرد. ممکن است یک اسم مفعول خبر باشد و مرفوع بیاید، یا صفت باشد و از اسم پیش از خود پیروی کند. این تمایز، بسیاری از اشتباه‌های ترجمه و اعراب‌گذاری را از همان ابتدا برطرف می‌کند.

اسم مفعول چیست و چگونه ساخته می‌شود؟

اسم مفعول را باید از فعل و معنای آن بشناسیم، نه صرفاً از وجود میم در ابتدای کلمه. در «فَتَحَ العاملُ البابَ»، کارگر در را باز کرده و در دریافت‌کننده اثر این کار است؛ پس «بابٌ مَفْتُوحٌ» یعنی دری بازشده یا باز. برای ساخت صورت پایه، نخست مشخص کنید فعل ثلاثی مجرد است یا غیرثلاثی، سپس حروف اصلی را از حروف افزوده جدا کنید. «غیرثلاثی» در این بحث هم ثلاثی مزید، مانند «عَلَّمَ»، را دربر می‌گیرد و هم رباعی مجرد، مانند «زَخْرَفَ»، را. تشدید نیز باید با دقت خوانده شود: تعداد شکل‌های نوشته‌شده همیشه تعداد حروف ساختاری فعل را نشان نمی‌دهد.

ساخت از ثلاثی مجرد صحیح و مثال

سه حرف اصلی را در جای فاء، عین و لامِ «مَفْعُول» بگذارید. در «کَتَبَ»، ریشه ک‌ت‌ب است و حاصل «مَکْتُوب» می‌شود. میم آغازین مفتوح است، حرف اول ریشه سکون دارد و میان حرف دوم و سوم ریشه، واوِ مد می‌آید. فعل مثال، یعنی فعلی که حرف اول ریشه‌اش علّه است، نیز در نمونه‌هایی مثل «وَعَدَ» همین الگو را حفظ می‌کند؛ حذف واو در مضارع «یَعِدُ» به معنی حذف آن از «مَوْعُود» نیست.

«مَدَّ» سه حرف اصلی م‌د‌د دارد. هنگام ساخت «مَمْدُود»، دو دال از هم جدا می‌شوند؛ بنابراین، نباید تشدید فعل را بی‌تغییر به اسم مفعول منتقل کرد. همچنین همزه در «مأخوذ» یا «مقروء» حرف اصلی است و حذف نمی‌شود. تشخیص ریشه باید پیش از افزودن میم و واو انجام شود.

ساخت از افعال غیرثلاثی

مضارع مفرد مذکر غایبِ فعل را بنویسید؛ حرف مضارعه، معمولاً «یـ»، را بردارید و «مُـ» بگذارید. سپس حرف پیش از آخر را مفتوح کنید. برای مثال، از «أَکْرَمَ» به «یُکْرِمُ» و سپس به «مُکْرَم» می‌رسیم. می‌توان مضارع مجهول «یُکْرَمُ» را نیز مبنا گرفت: با جایگزینی حرف مضارعه با «مُـ»، صورت اسم مفعول به دست می‌آید. در فعل معتل، قواعد اعلال همچنان لازم‌اند.

در «مُعَلَّم»، لام مشدد است؛ فتحه به همان بخش مشددِ پیش از میم پایانی مربوط می‌شود. «مُعَلِّم» با کسره، اسم فاعل است. حرکت آخر کلمه را با این حرکت ساختاری اشتباه نگیرید: «مُعَلَّمٌ»، «مُعَلَّمًا» و «مُعَلَّمٍ» همگی اسم مفعول‌اند و فقط اعراب پایانی آن‌ها فرق کرده است.

آیا از فعل لازم هم اسم مفعول ساخته می‌شود؟

کاربرد معمول اسم مفعول از فعل متعدی روشن‌تر است، زیرا فعل مفعول دارد؛ اما منع مطلق ساخت آن از فعل لازم درست نیست. در کاربرد لازم، باید وابسته‌ای متناسب با ساخت مجهول، مانند جار و مجرور یا ظرف، همراه شود تا نسبت معنایی کامل گردد. نمونه روشن، «مَذْهُوبٌ إلیه» یعنی چیزی یا جایی که به سوی آن می‌روند و «مَرْغُوبٌ فیه» یعنی چیزی که به آن میل دارند است. حرف اضافه را نمی‌توان بدون توجه به کاربرد فعل انتخاب کرد.

پس از هر فعل لازم، یک واژه بی‌وابسته و با معنای دلخواه نسازید. برای مثال، در تحلیل «مَذْهُوبٌ إلیه»، بخش «إلیه» جزئی از رابطه موردنظر است. این نکته همچنین نشان می‌دهد چرا صرفِ شکل‌گرفتن یک وزن، وجود یک کاربرد طبیعی در زبان را تضمین نمی‌کند.

مؤنث، مثنی و جمع اسم مفعول

اسم مفعول مانند دیگر صفت‌ها می‌تواند تغییر جنس و شمار بگیرد: «مَکْتُوب» و «مَکْتُوبَة»، یا «مُکْرَم» و «مُکْرَمَة». در نمونه‌های مناسب، مثنیِ مرفوع «مُکْرَمانِ» و مثنیِ منصوب یا مجرور «مُکْرَمَیْنِ» است. جمع مذکر سالم «مُکْرَمُونَ/مُکْرَمِینَ» و جمع مؤنث سالم «مُکْرَمات» نیز ساخته می‌شود. انتخاب جمع و تطابق صفت تابع معنی و قواعد اسم است؛ برای نمونه، جمع غیرعاقل غالباً با صفت مفرد مؤنث می‌آید: «کُتُبٌ مَطْبُوعَةٌ»، یعنی کتاب‌های چاپ‌شده.

اعلال اسم مفعول در اجوف، ناقص و غیرثلاثی

اعلال، تغییری در حرف علّه یا حرکت مرتبط با آن است که می‌تواند به قلب، حذف یا نقل حرکت بینجامد. در اسم مفعول، نتیجه این تغییر گاهی چنان است که وزن اولیه در ظاهر دیده نمی‌شود؛ «مَبِیع» نمونه آشنای آن است. برای تحلیل، حروف اصلی را به وزن مناسب ببرید و بعد تغییرات را دنبال کنید. صورت‌های میانیِ این بخش، بازسازی آموزشی‌اند و نباید به جای واژه نهایی در جمله نوشته شوند. همچنین ادغام را با اعلال یکی ندانید: در «مَدْعُوّ»، دو واو در هم ادغام می‌شوند؛ در «مَرْمِیّ»، پیش از ادغام، قلب واو به یاء نیز رخ می‌دهد.

اجوف واوی: از مَقْوُول به مَقُول

اجوف فعلی است که حرف دوم ریشه آن علّه باشد. ریشه «قالَ» ق‌و‌ل است؛ بنابراین، قرار دادن آن در وزن مفعول، صورت تقدیری «مَقْوُول» را می‌دهد. در تحلیل رایج آموزشی، ضمه واوِ ریشه به قافِ ساکن منتقل می‌شود. با پدیدآمدن دو ساکن، واو افزوده وزن حذف می‌شود و حاصل «مَقُول» است. این توضیح را می‌توان با سه ایستگاه دنبال کرد: «مَقْوُول»، سپس «مَقُوْوْل»، و در پایان «مَقُول».

همین الگو در «صانَ» و «مَصُون» دیده می‌شود. درباره اینکه در تحلیل تاریخیِ دو واو کدام‌یک حذف شده است، دیدگاه‌های صرفی متفاوتی وجود دارد؛ برای کاربرد و ترجمه، صورت نهایی و ریشه تعیین‌کننده‌اند. در وزن‌گذاری امتحانی، باید همان تحلیلِ حذف را که درس مبنا قرار داده است یکدست دنبال کرد و وزن آغازین را با وزن پس از تغییر مخلوط نکرد.

اجوف یایی: چرا مَبِیع و نه مَبیوع؟

ریشه «باعَ» ب‌ی‌ع است. صورت تقدیری در وزن مفعول «مَبْیُوع» خواهد بود. با نقل ضمه یاء به باء، دو حرف ساکن کنار هم قرار می‌گیرند؛ در تحلیل آموزشی رایج، واو وزن حذف می‌شود و حرکت پیش از یاء به کسره تبدیل می‌گردد تا صورت نهایی «مَبِیع» به دست آید. بنابراین، حذف ظاهر واو نشانه خروج واژه از گروه اسم مفعول نیست.

در عربی معیار آموزشی، صورت رایج «مَبِیع» است. برخی صورت‌های حفظ‌شده مانند «مَبیوع» در گزارش‌های لهجه‌ای قدیم آمده‌اند، اما برای ساخت معمول، نباید آن‌ها را جایگزین شکل رایج کرد. همچنین میان‌بُر «حرف مضارعه را به میم تبدیل کن» همه اجوف‌ها را بی‌قید حل نمی‌کند: از «خافَ، یَخافُ» به «مَخُوف» می‌رسیم، نه «مَخاف». ابتدا باید نوع ریشه و صورت درست مشتق روشن باشد.

ناقص واوی و یایی: تشدید از کجا می‌آید؟

ناقص فعلی است که حرف سوم ریشه آن علّه باشد. در «دَعا»، ریشه د‌ع‌و است و الگوی مفعول صورت تقدیری «مَدْعُوو» را می‌سازد. دو واوِ کنار هم ادغام می‌شوند و نتیجه «مَدْعُوّ» است. در «رَجا» نیز «مَرْجُوّ» به همین شیوه ساخته می‌شود. تشدیدِ آخر، بخشی از ساخت واژه است و نبود آن در نوشتار بی‌حرکت نباید باعث خواندن نادرست شود.

در «رَمى»، ریشه ر‌م‌ی است و صورت تقدیری «مَرْمُوی» خواهد بود. واو و یاء کنار هم قرار گرفته‌اند و نخستینِ آن‌ها ساکن است؛ واو به یاء تبدیل می‌شود، دو یاء ادغام می‌شوند و حرکت پیش از آن‌ها به کسره تغییر می‌کند. حاصل «مَرْمِیّ» است. «قَضى» نیز «مَقْضِیّ» و «بَنى» نیز «مَبْنِیّ» می‌دهد. این صورت‌ها را با «مَرْمَى» یا «مَبْنَى» اشتباه نگیرید؛ یاءِ مشدد با الف مقصوره یکسان نیست.

در «طَوى»، دو حرف علّه در ریشه وجود دارد؛ این نوع را «لفیف مقرون» می‌نامند. نتیجه «مَطْوِیّ» به معنی تاخورده است. برای چنین فعل‌هایی، نباید همه واوها و یاءهای واژه را با یک حکم حذف کرد؛ جای هر حرف در ریشه و وزن باید مشخص باشد.

اعلال در غیرثلاثی: مُقام، مُعْطى و مُختار

قاعده غیرثلاثی همچنان معتبر است، اما حاصلِ اولیه می‌تواند اعلال شود. برای «أَقامَ»، صورت تقدیری اسم مفعول «مُقْوَم» است؛ با انتقال فتحه به قاف و تبدیل واو به الف، «مُقام» حاصل می‌شود. از «أَعْطى» نیز «مُعْطَى» و از «اِسْتَدْعى» صورت «مُسْتَدْعَى» ساخته می‌شود. الف مقصوره پایانیِ این دو واژه را با یاءِ اسم فاعل اشتباه نگیرید: «المُعْطِی» دهنده است و «المُعْطَى» داده‌شده.

در «اِختارَ»، دو صورت تقدیری متفاوت داریم: اسم فاعل «مُخْتَیِر» و اسم مفعول «مُخْتَیَر». پس از اعلال، هر دو به «مُخْتار» می‌رسند. بنابراین، حتی واژه کاملاً حرکت‌گذاری‌شده نیز همیشه به‌تنهایی پاسخ نهایی را نمی‌دهد. برای تعیین معنی باید دید شخص انتخاب می‌کند یا انتخاب شده است. در «اِحتَلَّ» نیز ادغام باعث می‌شود «مُحْتَلّ» بتواند با توجه به بافت، اشغال‌کننده یا اشغال‌شده باشد.

تشخیص اسم مفعول در جمله و حل تمرین

برای تشخیص اسم مفعول در جمله، ابتدا فعل مبدأ را پیدا کنید، سپس ساخت واژه و در نهایت رابطه معنایی آن را بسنجید. سؤال راهنما این است: این شخص یا چیز، کار را انجام می‌دهد یا کار بر او انجام شده است؟ پس از پاسخ، نقش نحوی را جداگانه مشخص کنید. در نوشتار بی‌حرکت، ممکن است تشخیص به جمله قبل و بعد نیاز داشته باشد و گاهی متن کوتاه واقعاً مبهم بماند. در چنین وضعی، انتخاب قطعیِ یکی از دو تحلیل بدون قرینه درست نیست. جدول‌ها و تمرین‌های زیر نشان می‌دهند چگونه از یک نشانه ظاهری به تحلیل کامل برسیم و کجا باید از حکم شتاب‌زده خودداری کنیم.

تفاوت اسم فاعل و اسم مفعول

«کاتِب» از انجام‌دهنده نوشتن خبر می‌دهد و «مَکْتُوب» از چیزی که نوشته شده است. در غیرثلاثی، تفاوت اغلب در حرکت پیش از آخر دیده می‌شود: «مُکْرِم» گرامی‌دارنده و «مُکْرَم» گرامی‌داشته‌شده است. این قاعده برای صورت‌های بدون اعلال روشن است؛ واژه‌هایی مثل «مختار» را باید جداگانه با بافت سنجید.

اسم مفعول با مفعول‌به فرق دارد

در «قَرَأْتُ الرِّسالَةَ»، «الرِّسالَةَ» مفعول‌به است، اما اسم مفعول نیست. در «الرِّسالَةُ مَکْتُوبَةٌ»، «مَکْتُوبَةٌ» اسم مفعول است، ولی نقش آن خبر است. اگر بگوییم «قَرَأْتُ رِسالَةً مَکْتُوبَةً»، واژه «مکتوبةً» صفتِ منصوبِ «رسالةً» خواهد بود. پس از روی واژه «مفعول» در نام این مشتق، حکم نکنید که خودش همیشه منصوب است.

این جداسازی در ترجمه نیز کمک می‌کند. «مکتوب» می‌تواند در فارسی با «نوشته»، «نوشته‌شده» یا تعبیر مناسب دیگری ترجمه شود؛ وجود واژه «شده» در ترجمه شرط شناسایی نیست. «مَفْهُوم» در بسیاری از جمله‌ها «فهمیده‌شده» یا «قابل‌فهم» ترجمه می‌شود و بافت مشخص می‌کند کدام تعبیر طبیعی‌تر است.

تمایز با اسم زمان، اسم مکان و مصدر میمی

در غیرثلاثی، اسم مفعول، اسم زمان و مکان و مصدر میمی می‌توانند هم‌صورت باشند. بنابراین، میم مضموم و فتحه پیش از آخر به‌تنهایی برای تعیین نوع کافی نیست. در «هذا نَصٌّ مُسْتَخْرَجٌ مِنَ الکِتابِ»، «مستخرج» وصف متنی است که از کتاب استخراج شده؛ پس اسم مفعول است. در «هذا مُسْتَوْدَعُ البَضائِعِ»، «مستودع» به محل نگهداری کالاها اشاره دارد و اسم مکان است.

برای تشخیص، از معنای جمله پرسش بسازید: «چه چیزی کار را پذیرفته است؟» به اسم مفعول نزدیک می‌شود؛ «کار کجا یا چه وقت رخ می‌دهد؟» به اسم مکان یا زمان؛ و «خودِ چه رویدادی منظور است؟» به مصدر. بااین‌حال، این پرسش‌ها باید با کاربرد واقعی واژه هماهنگ باشند؛ هر واژه‌ای که به مکان اشاره کند الزاماً از نظر ساخت صرفی اسم مکان مشتق نیست.

اسم مفعول چه زمانی عمل می‌کند؟

«عمل کردن» در نحو یعنی واژه بتواند بر اعراب وابسته خود اثر بگذارد. اسم مفعولِ عامل، مانند فعل مجهول، نایب‌فاعل می‌گیرد. اگر با «الـ» همراه باشد، در تحلیل آموزشیِ معمول می‌تواند بدون شرطِ حال یا آینده عمل کند. اگر بدون «الـ» باشد، معمولاً باید معنای حال یا آینده داشته باشد و به نفی، پرسش، مبتدا یا موصوف و مانند آن تکیه کند. برای فهم این شرط، حفظ فهرست به‌تنهایی کافی نیست؛ ارتباط مشتق با جمله را ببینید.

در مثال «أَمَفْتُوحٌ البابُ؟» یعنی «آیا در باز است؟»، «مفتوحٌ» اسم مفعولِ متکی به استفهام است و «البابُ» نایب‌فاعل مرفوع آن به شمار می‌رود. در تحلیل رایج، «مفتوحٌ» مبتدا و نایب‌فاعلِ آن بی‌نیازکننده از خبر است. مثال دیگر «هذا رَجُلٌ مَحْمُودٌ خُلُقُهُ» است: «محمودٌ» صفتِ «رجلٌ» و «خُلُقُهُ» نایب‌فاعل آن است؛ یعنی این مردی است که اخلاقش ستوده است.

اگر فعل اصلی دو مفعول بگیرد، اسم مفعول عامل می‌تواند یکی را نایب‌فاعل و دیگری را منصوب نگه دارد. در «أَمَمْنُوحٌ الطالِبُ جائِزَةً؟»، «الطالبُ» نایب‌فاعل و «جائزةً» مفعول دومِ منصوب است. این بحث را با اعراب خود اسم مفعول یکی ندانید؛ «ممنوحٌ» مرفوع است، اما دلیل نصب «جائزةً» نقش آن در ساختِ باقی‌مانده از فعل دومفعولی است.

خطاهای رایج و روش اصلاح

تمرین با پاسخ تحلیلی

۱. از فعل‌های «وَعَدَ»، «باعَ»، «دَعا»، «رَمى» و «اِستَخْرَجَ» اسم مفعول بسازید و دلیل شکل نهایی را توضیح دهید.

پاسخ: «مَوْعُود» بر وزن مستقیم مفعول است؛ «مَبِیع» اعلال اجوف یایی دارد؛ «مَدْعُوّ» با ادغام دو واو ساخته می‌شود؛ «مَرْمِیّ» قلب واو و ادغام دو یاء دارد؛ «مُسْتَخْرَج» از مضارع غیرثلاثی، با میم مضموم و فتحه راء، ساخته می‌شود.

۲. در «رَأَیْتُ بابًا مَفْتُوحًا»، نوع صرفی و نقش نحویِ «مفتوحًا» چیست؟

پاسخ: از نظر صرفی اسم مفعولِ «فَتَحَ» است؛ از نظر نحوی صفتِ منصوب برای «بابًا» است. خود «بابًا» مفعول‌بهِ «رأیتُ» است. یکسان بودن علامت نصبِ دو کلمه به معنی یکسان بودن نقش آن‌ها نیست.

۳. «مُعَلِّم» و «مُعَلَّم» چه تفاوتی دارند؟

پاسخ: اولی اسم فاعل و آموزش‌دهنده است؛ دومی اسم مفعول و آموزش‌داده‌شده. تغییر کسره به فتحه روی لام، معنی ساختاری را عوض می‌کند. در متن بدون حرکت، باید از جمله کمک گرفت.

۴. در «هذا عَمَلٌ مُخْتارٌ مِنْ بَیْنِ أَعْمالٍ کَثیرَةٍ»، «مختار» چگونه تحلیل می‌شود؟

پاسخ: ترکیب «از میان کارهای بسیار» و موضوع جمله نشان می‌دهد این اثر انتخاب شده است؛ پس «مختار» در این کاربرد اسم مفعول است. شکل واژه به‌تنهایی این نتیجه را قطعی نمی‌کرد.

۵. در «أَمَفْتُوحٌ البابُ؟» چرا «البابُ» منصوب نیست؟

پاسخ: اسم مفعول عامل، رابطه فعل مجهول را برقرار می‌کند؛ بنابراین «البابُ» نایب‌فاعلِ مرفوع است. نباید صرفِ قرار گرفتن اسم پس از یک مشتق را دلیل مفعول‌به بودن آن دانست.

جمع‌بندی

اسم مفعول را با پیوندِ ساخت و معنی تشخیص دهید: در ثلاثی مجرد، از وزن مفعول آغاز کنید؛ در غیرثلاثی، مضارع را با میم مضموم و فتحه پیش از آخر بسازید و اعلال احتمالی را انجام دهید. صورت‌هایی مانند مَبیع و مَرمِیّ استثناهای بی‌قاعده نیستند، بلکه تغییرات صرفیِ قابل‌توضیح دارند. پس از ساخت واژه، جمله را بخوانید تا دریافت‌کننده کار را از انجام‌دهنده، مکان یا خود رویداد جدا کنید. در پایان، اعراب و نقش نحوی را مستقل بررسی کنید. اگر بتوانید برای هر نمونه، فعل مبدأ، مسیر ساخت، معنی در جمله و نقش نحوی را توضیح دهید، از حفظ وزن فراتر رفته‌اید و روش تحلیل را آموخته‌اید.

سؤالات متداول

آیا اسم مفعول همیشه زمان گذشته را نشان می‌دهد؟

خیر. خود این مشتق مانند فعل ماضی زمان مشخصی را رمزگذاری نمی‌کند. در «هذا عَمَلٌ مَطْلُوبٌ غَدًا»، واژه «غدًا» زمان آینده را روشن می‌کند. ترجمه با «شده» در فارسی نیز به‌تنهایی دلیل گذشته بودنِ زمان جمله عربی نیست.

آیا هر واژه بر وزن فَعیل اسم مفعول است؟

خیر. «قَتیل» و «جَریح» می‌توانند معنی مقتول و مجروح داشته باشند، اما «فَعیل» کاربردهای دیگری نیز دارد؛ مانند «کَریم». چنین معنی‌هایی سماعی و وابسته به واژه‌اند. نباید هر فعل تازه را به دلخواه در وزن فعیل گذاشت و حاصل را اسم مفعول دانست.

آیا «مَبِیع» با «بائِع» ارتباط دارد؟

بله، هر دو از ریشه ب‌ی‌ع‌اند. «بائع» فروشنده و اسم فاعل است؛ «مبیع» فروخته‌شده و اسم مفعول است. در کاربردهای حقوقی و تجاری عربی، «المبیع» می‌تواند نام کالای موضوع فروش باشد؛ برای فهم متن تخصصی، همین کاربرد اسمی را نیز باید در نظر گرفت.

آیا برای ساخت اسم مفعول باید اول فعل را مجهول کنیم؟

از نظر آموزش ساخت، الزام ندارد که در همه موارد ابتدا یک فعل مجهول کامل بنویسید. وزن مفعول برای ثلاثی و قاعده مضارع برای غیرثلاثی کافی است، به شرط آنکه تغییرات لازم را اعمال کنید. ارتباط با فعل مجهول بیشتر برای فهم معنی و عمل نحوی بسیار راهگشاست.

در متن بدون حرکت، «معلم» را چطور بخوانیم؟

از فعل مبدأ و رابطه معنایی جمله کمک بگیرید. اگر سخن از کسی است که آموزش می‌دهد، «مُعَلِّم» مناسب است؛ اگر سخن از کسی یا چیزی است که آموزش داده شده، «مُعَلَّم» مطرح می‌شود. اگر جمله کوتاه هیچ قرینه‌ای ندارد، هر دو احتمال را باز نگه دارید.

آیا ترجمه هر اسم مفعول باید حتماً «شده» داشته باشد؟

خیر. ترجمه باید هم رابطه معنایی را حفظ کند و هم در فارسی طبیعی باشد. «باب مفتوح» معمولاً «درِ باز» ترجمه می‌شود و «شخص معروف» می‌تواند «شخص شناخته‌شده» یا «فرد مشهور» باشد. ترجمه تحت‌اللفظیِ یکسان برای همه واژه‌ها همیشه دقیق‌تر نیست.